Βιβλιοθήκη της «Ελευθεροτυπίας»

Μαΐου 23, 2007

ΣΕ ΤΙ ΧΡΗΣΙΜΕΥΟΥΝ, ΤΕΛΙΚΑ, ΤΑ ΒΡΑΒΕΙΑ;

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 10:22 μμ

      Τα βραβεία χρησιμεύουν, πρώτα απ’ όλα, στους βραβευθέντες. Όχι για να τους εγγράψουν θετικά στη συνείδηση του αναγνωστικού κοινού  (δύσκολα μια τέτοια τιμή, αμφισβητήσιμων κριτηρίων και εφήμερης διάρκειας, γίνεται όχημα καταξίωσης), ούτε για να τους προσπορίσουν υψηλές πωλήσεις (καμιά φορά η κορδέλα με την ένδειξη «κρατικό βραβείο» γύρω από το προς πώλησιν βιβλίο μπορεί να λειτουργήσει έως και αποτρεπτικά), ούτε, ασφαλώς, για να τους εγκαταστήσουν στον λογοτεχνικό κανόνα (πόσα βραβεία και μαζί και οι κάτοχοί τους δεν τσαλαπατήθηκαν από την επιλήσμονα αφροντισιά της λογοτεχνικής ιστορίας!). Οι κατ’ έτος βραβευόμενοι έχουν ήδη κριθεί, αποτιμηθεί, αξιολογηθεί* δεν περιμένει κανείς την κρατική επίστεψη για να μετρήσει το λογοτεχνικό του ανάστημα. Ωστόσο είναι ένα κάποιο χάδι στην φλογισμένη ψυχή του δημιουργού* μια φιλική χειρονομία, που αν δεν βαραίνει από την αγάπη και τον σεβασμό που ο ίδιος θα λαχταρούσε, έχει, πάντως, τη συμβολική σημασία της. Και επιπλέον, ας μη το ξεχνάμε αυτό, το (έστω και μικρό) οικονομικό της αντίκρισμα.               Τα βραβεία χρησιμεύουν, κατά δεύτερο λόγο, στους παροικούντας την λογοτεχνική Ιερουσαλήμ. Ανοίγουν ένα ευρύ πεδίο διαφωνιών, αμφισβητήσεων, καυγάδων, που αναταράζει τα στεκάμενα νερά της πνευματικής μας ζωής και δίνει στους μετέχοντες την ψευδαίσθηση ότι κάτι, επιτέλους, συμβαίνει, κάτι, επιτέλους διακυβεύεται. Μ’ όλο που τις περισσότερες φορές δεν διακυβεύεται, δυστυχώς, τίποτα. Κρατώ την ελαφρώς κυνική, πλην απολύτως ρεαλιστική ρήση κάποιου, ως εκ της θέσεώς του, φυσικού υποψήφιου: «Τα βραβεία είναι επετηρίδα. Κάποτε έρχεται και η δική σου η σειρά. Αρκεί να έχεις την υπομονή, και να περιμένεις». Όσο για τις περιβόητες διαφωνίες, που πριν από λίγα χρόνια έφτασε να ονομαστούν «συναλλαγή», αυτές είναι, οπωσδήποτε, αναπόφευκτες. Δεν υπάρχει αδιάβλητη, αμιγώς «αντικειμενική» επιτροπή, αφού τα μέλη της είναι άνθρωποι του «σιναφιού» με τις προτιμήσεις και τις απέχθειές τους, τις προκαταλήψεις και τα πάθη τους. Πάντα θα υπάρχουν δυσαρεστημένοι, πάντοτε θα πλανάται, πάνω από την τελική ετυμηγορία, η υποψία δόλου, πιέσεων, αποκλεισμών, «μαγειρεμάτων». Κι ίσως γι’ αυτό, όταν τα ονόματα των τιμησομένων, μέσα στην οίηση της εξουσίας του εκάστοτε βραβευτή, διαρρέουν καιρό πριν από την τελική ψηφοφορία (με αποτέλεσμα από τη μια να επιτείνουν τη γενικευμένη δυσπιστία απέναντι στις διαδικασίες και από την άλλη να αντιπαραθέτουν προσωπικότητες κάθε άλλο παρά ανταγωνιστικές, εξευτελίζοντάς τες ) η γεύση να είναι τόσο στυφή. Κι ασφαλώς γι’ αυτό, στις ευτυχείς στιγμές που μια βράβευση τηρεί κάποιες προϋποθέσεις ευθυκρισίας και συναντάται με τη γενική συναίνεση, το αίσθημα να είναι τόσο λυτρωτικά ανακουφιστικό.

 Τα βραβεία δεν χρησιμεύουν βέβαια, στο να δώσουν μια καθαρή, αξιολογικά έντιμη εικόνα του λογοτεχνικού μας γίγνεσθαι: οι κριτές αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα σε ό, τι «μας βρίσκεται» κάθε χρόνο, αφού αν τυχόν, εξουθενωμένοι από την πενιχρότητα της παραγωγής, συμφωνήσουν να μην απονείμουν βραβείο, είναι απολύτως βέβαιο πως κάποιοι θα τους εγκαλέσουν για επισφαλή κριτήρια, ή θα τους αποδώσουν πονηρές σκοπιμότητες. Δεν χρησιμεύουν, επίσης, για την αποκατάσταση μιας λογοτεχνικής ηθικής τάξης – αφού το διακύβευμα συχνά ακυρώνεται από την σχετικότητα των κριτηρίων. Δεν χρησιμεύουν, τέλος, στο να κάνουν τη λογοτεχνία μας καλύτερη – τα σπουδαία βιβλία  δεν γεννιούνται από τις προσδοκίες κοτίνων.

Μπορούμε, αν θέλετε, να συζητήσουμε την ισχύ αυτού του κειμένου, που είχε γραφτεί τέσσερα χρόνια πριν. Οι φίλοι που θυμούνται τις τότε κρατικές βραβεύσεις, ελπίζω να δικαιολογήσουν τον αφοριστικό τόνο, που τώρα πια, απεκδύομαι.

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΣΧΙΝΑ 

               

Advertisements

15 Σχόλια »

  1. Δεν θα μπορούσα παρά να συμφωνήσω!
    Στέκομαι σε ένα δυο σημεία.
    Τα λογοτεχνικά βραβεία απονέμονται σε ετήσια βάση, συνεπώς έχουν να κάνουν με «ό,τι μας βρίσκεται». Το αληθινό βραβείο έρχεται (?) μέσα από τη διάρκεια στο χρόνο και την εδραίωση στη συνείδηση του δέκτη.
    Τα λογοτεχνικά βραβεία πράγματι (υπο)δηλώνουν πως κάτι συμβαίνει, διακυβεύεται, έρχεται (ή φεύγει). Δεν είναι κακό. Τουλάχιστον για να αντέξει κανείς (δημιουργός και αναγνώστης) το βάρος της συγχρονίας.
    Τα λογοτεχνικά βραβεία γίνονται στόχος αμφισβήτησης. Τι δεν, άλλωστε…
    Το λογοτεχνικό βραβείο είναι, κάποιες φορές, ένα χάδι στον δημιουργό, ακόμη κι αν είναι απολύτως βέβαιο ότι δεν του απονεμήθηκε ως αναγνώριση της αξίας του έργου του αλλά για λόγους άλλους (η «επετηρίδα», παρεμπιπτόντως, πολύ εύστοχη!). Το ζητούμενο (κυρίως από τον ίδιο τον λογοτέχνη) είναι αν το βραβείο θα λειτουργήσει στο μέλλον του ως κίνητρο ή ως αντικίνητρο αληθινής δημιουργίας.
    Τα λογοτεχνικά βραβεία δίνονται…για να δίνονται (και καλώς δίνονται. δεν ξεχνώ και την οικονομική ή εκδοτική ενίσχυση). Οι τιμησόμενοι, όπως εύστοχα τους αποκαλείτε, εγγεγραμμένοι στην επετηρίδα ή μη, καλό είναι πάντως να…ανασκουμπώνονται. Ο κότινος μπορεί και να είναι…ακάνθινος.

    Σχόλιο από ioeu — Μαΐου 24, 2007 @ 6:40 πμ | Απάντηση

  2. Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα βραβεία (γενικώς) είναι μιά ανθρώπινη ανάγκη.Σε όλους τους επαγγελματικούς χώρους απονέμονται βραβεία.Οι λόγοι είναι πολλοί και ποικίλλουν.Στέκομαι όμως στην (σωστή) φράση σας,»Τα βραβεία χρησιμεύουν, κατά δεύτερο λόγο, στους παροικούντας την λογοτεχνική Ιερουσαλήμ».
    Γιατί να υπάρχει «λογοτεχνική Ιερουσαλήμ»,εκεί είναι το θέμα.Το βιβλίο μπορεί να μη γνωρίζει ιδιαίτερη άνθηση στην Ελλάδα,αλλά απασχολεί όλο και περισσότερους ανθρώπους,θες από μόδα,θες επειδή τους ενδιαφέρει πραγματικά..Πιστεύω λοιπόν ότι οι «άνθρωποι του χώρου» πρέπει να προβληματιστούν και να εκμεταλλευτούν καινούριους τρόπους προσέγγισης του κοινού,είτε μέσω της τεχνολογίας,είτε ακόμα και μέσω των παραδοσιακών καναλιών.Μπορούν?Αυτό είναι ένα καλό ερώτημα…

    Σχόλιο από librofilo — Μαΐου 24, 2007 @ 10:15 πμ | Απάντηση

  3. Βασικά χρησιμεύουν για να αποκλείουν κάποιους και να βάζουν μετά τις γυναίκες τους να γράφουν άρθρα σαν το δικό σας… 🙂

    Σχόλιο από Mixalis — Μαΐου 24, 2007 @ 11:22 πμ | Απάντηση

  4. Αγαπητέ μου, μάλλον υπερτιμάτε την επιρροή των ανδρών.

    Σχόλιο από Katerina Schina — Μαΐου 24, 2007 @ 11:47 πμ | Απάντηση

  5. Θα ήθελα να μάθω πώς εννοεί ο αγαπητός librofilo (που το blog του το επισκέπτομαι και μου αρέσει) τους «καινούργιους τρόπους προσέγγισης του κοινού».

    Σχόλιο από elias — Μαΐου 24, 2007 @ 11:49 πμ | Απάντηση

  6. Η επιβράβευση συνήθως λειτουργεί θετικά. Αρκεί βέβαια να υπάρχουν κάποια αξιολογικά κριτήρια. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, των βιβλίων, θα μπορούσαν άραγε να υπάρχουν; Ενα άλλο ερώτημα που τίθεται πέρα από μέτρα και σταθμά είναι ποιοι κρίνουν… βέβαια και μόνο που γίνεται κουβέντα, χρήσιμο είναι, δείχνει πως κάτι κουνιέται. Είναι όμως η κίνηση προς τη σωστή κατεύθυνση; (…)

    Σχόλιο από eva — Μαΐου 24, 2007 @ 4:36 μμ | Απάντηση

  7. Πάντα κάποιοι κρίνουν, Eva. Και ένα βιβλίο που βγαίνει, όπως και ο συγγραφέας του, το γνωρίζει αυτό. Εκτίθεται. Αυτό είναι και το νόημα της δημοσίευσης. Όποιος δεν αποδέχεται τους κριτές του, ας μην αποδεχτεί το βραβείο, αν έρθει. Αυτό, όμως δεν το βλέπουμε να συμβαίνει και πολύ συχνά. (Για να μην πω ποτέ – αν βέβαια κάνω λάθος, ας μου το επισημάνει κάποιος). Όσο για τον κύριο Δήμου, που θέλει οι κριτικές επιτροπές να γίνουν κυνηγοί ταλέντων, τι να πω…

    Σχόλιο από pim — Μαΐου 24, 2007 @ 6:34 μμ | Απάντηση

  8. Οπως είναι γνωστό, pim, αυτοί που συνήθως γκρινιάζουν είναι αυτοί που μένουν απ’ έξω, οι μη βραβευθέντες ή μάλλον αυτοί που μένουν εκτός λίστας. Αλλες φορές έμμεσα κι άλλες άμεσα… Απλά όλες αυτές οι σκέψεις μου για τα βραβεία, που όσο πάνε πολλαπλασιάζονται-μήπως κι αυτό είναι καλό? ή μήπως τείνει προς ευτελισμό τελικά αυτή η πολλαπλότητα? (ουκ εν τω πολλω το ευ) Βέβαι δεν θα μπορούσα να μην εντάξω και τα βραβεία, πολλά ή λίγα, μ όσα εν γένει συμβαίνουν γύρω από το βιβλίο ή για το βιβλίο στις μέρες μας. Βλέπε εκθέσεις, διαφημίσεις, εκδηλώσεις μετά ποτού και τραγουδιού κλπ.

    Σχόλιο από eva — Μαΐου 25, 2007 @ 5:07 πμ | Απάντηση

  9. @Elias>Σ’ευχαριστώ γιά τα καλά σου λόγια.Σχετικά με τους «καινούριους τρόπους προσέγγισης του κοινού»,γιά να μη καταχρώμαι την φιλοξενία του μπλογκ,θα σε παραπέμψω στο σχετικό ποστ http://book.attack.gr/?p=355 του φίλου και συναγωνιστή Book attack,όπου περιγράφεται η επόμενη μέρα.
    Μιά καλή αρχή βέβαια θα ήταν,να συνειδητοποιήσουν οι κινούμενοι γύρω από τον χώρο του βιβλίου,ότι μιλώντας γι’αυτό στις δημόσιες εκδηλώσεις (συμπεριλαμβάνω και την τηλεόραση μέσα σ’αυτές),ούτε έκθεση γράφουν,ούτε κάνουν κάτι σημαντικό γιά να φέρονται τόσο αυτάρεσκα και υπερφίαλα.

    Σχόλιο από librofilo — Μαΐου 25, 2007 @ 6:32 πμ | Απάντηση

  10. Έχεις δίκιο Eva που αναφέρεσαι στη διαφήμιση (άλλη μάστιγα αυτή!) Εχει να κάνει με το ότι και το βιβλίο είναι προϊον και πρέπει να «πουλήσει». Και έτσι βλέπουμε διάφορα φαιδρά, όπως περιοδείες ολόκληρες από χωρίου εις χωρίον για την προώθηση βιβλίων, εκδηλώσεις που δεν έχουν κανένα πνευματικό περιεχόμενο, γλέντια και χαρές, όπου όσοι συμμετέχουν πάνε μάλλον για να φάνε και να πιουν και να δηλώσουν παρουσία, παρά για να τραφούν διανοητικά. Και καμιά φορά, τα ένθετα για το βιβλίο γίνονται περιτύλιγμα για διαφημίσεις. Ευτυχώς που ένθετα σαν την Βιβλιοθήκη, δικαιώνουν το ρόλο τους, ανεξάρτητα από τις καταχωρήσεις. Όσα «ροζ» βιβλία και να διαφήμίσουν οι εκδότες από τις σελίδες της, το γεγονός ότι οι συντάκτες της τα αγνοούν, κάνει την προσπάθειά τους άσφαιρη

    Σχόλιο από pim — Μαΐου 25, 2007 @ 7:16 πμ | Απάντηση

  11. Ευχαριστώ, φίλε librofilo. Αλλά δεν καταλαβαίνω αυτά που γράφεις για αυταρέσκεια και έπαρση όσων ασχολούνται με το βιβλίο. Αυτοί οι καημένοι είναι οι τελευταίοι τροχοί της αμάξης. Πού την είδες την έπαρση; Τα ΜΜΕ τους έχουν περιθωριοποιήσει, και όσο και να θέλουμε εμείς οι αναγνώστες λίγο περισσότερο χρόνο για το βιβλίο από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, μάλλον χτυπάμε στου κουφού την πόρτα. Αν αναφέρεσαι σε κάποιους συγκεκριμένους, πες ονόματα

    Σχόλιο από elias — Μαΐου 25, 2007 @ 7:19 πμ | Απάντηση

  12. Συμπληρωματικά, pim, ίσως θα είχε ενδιαφέρον να δούμε κάποια στιγμή και τη σχέση, ευθέως ανάλογη ή μη, βραβευμένων βιβλίων και ευπώλητων, αν κι εφ όσον οι λίστες αυτές είναι έγκυρες βέβαια και δεν βασίζονται αποκλειστικά στην καλή μνήμη του βιβλιοπώλη…
    Ναι, είναι αλήθεια, το βιβλίο είναι προϊόν. Αλλά δυστυχώς μέχρι στιγμής μάλλον σαν προϊόν β’ κατηγορίας αντιμετωπίζεται, κυρίως, λόγω του τύπου των εκδηλώσεων που διοργανώνονται.
    Τα ένθετα των εφημερίδων ξεφεύγουν τελικά από την αλυσίδα της «μπίζνας» του βιβλίου? Κι αναρωτιέμαι, τελικά τι διαβάζουμε; Ο,τι προτείνει ο κριτικός απ τη στήλη του ή μήπως αυτό που διάβασε κι ο φίλος μας ή αυτό που θα σκαλώσει το μάτι μας στο βιβλιοπωλείο γιατί τοποθετήθηκε σε «καλή» θέση;
    Ενδιαφέρον παρουσιάζει η τελευταία έρευνα του ekebi για την καταναλωτική συμπεριφορά του κοινού των βιβλιοπωλείων. Η μεγαλύτερη πλειοψηφία του βιβλιόφιλου κοινού λοιπόν οραματίζεται ως βελτίωση των βιβλιοπωλείων να έχουν χώρο για καφέ…

    Σχόλιο από eva — Μαΐου 25, 2007 @ 9:35 πμ | Απάντηση

  13. @Elias>Δεν αναφέρομαι σε συγκεκριμένους,είναι η «περιρέουσα ατμόσφαιρα»,τύπου,»τώρα ασχολούμαστε με το βιβλίο»,κλασσική μουσική υπόκρουση,σοβαροφανές ύφος,ποιητική διάθεση,γλαρό μάτι.Αυτά με ενοχλούν…Το βιβλίο σημαίνει εκτός όλων των άλλων,απόλαυση με Α κεφαλαίο.Είναι ένα από τα σημαντικότερα πράγματα στη ζωή μας και «εμείς» το έχουμε καλουπώσει.Μακρυγόρησα πάλι,και τρώω πολύτιμο χώρο από το φιλόξενο τούτο βλογκ.Συγγνώμη.

    Σχόλιο από librofilo — Μαΐου 25, 2007 @ 12:35 μμ | Απάντηση

  14. Η χρησιμότητα των λογοτεχνικών βραβείων, κατά τη γνώμη μου, είναι από ελάχιστη έως μηδενική. Η ελάχιστη έγκειται στη συζήτηση που συνήθως προκαλείται γύρω από βραβευθέντες ή αποκλεισθέντες, συζήτηση που κάποτε (αν δεν περιορίζεται σε πρόσωπα αλλά αφορά τα ίδια τα έργα)αποβαίνει σε όφελος της λογοτεχνίας,στο (μικρό έστω) χρηματικό ποσό του βραβείου, και στην (πολύ προσωρινή) αύξηση των πωλήσεων του βιβλίου. Παρ’ όλα αυτά πιστεύω ότι πρέπει να δίνονται. Μέσα στην απαξιωτική στάση των ποικίλων Μ.Μ.Ε. για το βιβλίο,είναι μια ελάχιστη έστω ευκαιρία να προβάλουν και μια είδηση (αν την προβάλουν) για τον κόσμο του βιβλίου!

    Σχόλιο από anagnostria — Μαΐου 29, 2007 @ 3:29 μμ | Απάντηση

  15. Σωστά, πολύ σωστά, καλή μου αναγνώστρια! Ορθή και νηφάλια η κρίση σου.

    Σχόλιο από elias — Μαΐου 30, 2007 @ 8:01 πμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: