Βιβλιοθήκη της «Ελευθεροτυπίας»

Ιουνίου 27, 2007

ΥΠΟΘΕΣΗ ΤΟΥΛΑΓΕΦ

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 2:34 μμ

Φρέσκο από το τυπογραφείο, ένα βιβλίο που δεν θα’ πρεπε να προσπεράσουμε. Κυρίως γιατί έχει γεννηθεί από την πένα «ενός από τους πιο επιβλητικούς ηθικούς και λογοτεχνικούς ήρωες του 20ου αιώνα», όπως τον χαρακτήρισε η Σούζαν Σόνταγκ, την πένα του Βικτόρ Σερζ (1890-1946). Μεταφρασμένο από την Τιτίκα Δημητρούλια , κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Scripta για να μας ξαναθυμίσει μια μορφή που σημάδεψε το επαναστατικό κίνημα με τρόπο βαθύ και ακατάλυτο.

Κοσμοπολίτης, από οικογένεια που αντιτάχθηκε στην τσαρική τυραννία και εγκατέλειψε τη Ρωσία στις αρχές του 1880, επαναστάτης σε συνεχή φυγή, ισόβιος ακτιβιστής και αγκιτάτορας, στο Βέλγιο μέλος της Σοσιαλιστικής Νεολαίας, στη Γαλλία αναρχικός, στη Βαρκελώνη αναρχοσυνδικαλιστής, στη Γαλλία «συμπαθών του μπολσεβικισμού», στη Ρωσία προσωπικός φίλος και βιογράφος του Λένιν, μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος, και της εκτελεστικής επιτροπής της Γ Διεθνούς, από το ’22 ως το ’26 προπαγανδιστής και οργανωτής του κομμουνιστικού κινήματος στην Ευρώπη, και μετά, ξανά στη Ρωσία, αντισταλινικός, τροτσκιστής, διαγραμμένος από το Κόμμα, ο Βικτόρ Σερζ ήταν ο πρώτος που ονόμασε τη Σοβιετική Ένωση «ολοκληρωτικό κράτος» σε μια επιστολή που απηύθυνε σε φίλους του στο Παρίσι, λίγο μετά τη σύλληψή του στο Λένινγκραντ, τον Φεβρουάριο του 1933. Τελευταίος σταθμός της περιπλάνησης θα είναι το Μεξικό, όπου θα περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του, δραπετεύοντας και από τις μαύρες λίστες του Χίτλερ και από τους δολοφόνους του Στάλιν, εξόριστος, απένταρος, γράφοντας τις «Αναμνήσεις ενός επαναστάτη».

Στην Υπόθεση Τουλάγεφ, μυθιστόρημα σε «δέκα αλληλοσυμπληρούμενους πίνακες» σύμφωνα με το συγγραφέα, επικό θέμα είναι η δεσποτική στροφή που πήρε η Οκτωβριανή Επανάσταση ήδη επί Λένιν, η δολοφονία εκατομμυρίων πιστών κομμουνιστών από τον Στάλιν τη δεκαετία του ’30. Ο Σερζ γράφει για μια μοίρα που ο ίδιος παρά τρίχα απέφυγε. Εμποτισμένο στο δράμα της ιστορίας, το βιβλίο είναι μια συγκλονιστική αποτύπωση της σταλινικής δικτατορίας από ένα «ζώον πολιτικόν» – του οποίου μεγαλύτερο επίτευγμα ήταν η θυελλώδης, γεμάτη κινδύνους, και κυρίως ηθικά ρωμαλέα ζωή του.

«Ο Σερζ έγραψε την Υπόθεση Τουλάγεφ με τη γαλήνια αποφασιστικότητα ενός εξερευνητή που έχει ναυαγήσει σε ένα έρημο νησί και καταγράφει τις παρατηρήσεις του πριν τις τοποθετήσει σ’ ένα μπουκάλι και τις εμπιστευτεί στα κύματα», σημειώνει ο Richard Greeman στο επίμετρο του βιβλίου. «Όπως έγραψε στον αμερικανό φίλο και υποστηρικτή του Ντουάιτ Μακντόναλντ, το 1940: ‘μας έχει σαρώσει όλους η Ιστορία, ξεβράζοντάς μας σ’ άγνωστες ακτές – κι οι βελόνες στις ταλαίπωρες πυξίδες μας έχουν τρελλαθεί’. Ωστόσο, προσθέτει, ‘δουλεύω ένα ακόμα μεγάλο μυθιστόρημα για την πιο ζοφερή περίοδο. σαν ζωγράφος που δουλεύει στον πίνακά του ένα γαλιόνι του 14ου αιώνα που ψάχνει το πέρασμα για τις Ινδίας…» Πώς ο Σερζ κατόρθωσε να βρει την εσωτερική γαλήνη για να γράψει αυτό που είναι ίσως το καλύτερο μυθιστόρημά του – έχοντας επίγνωση ότι έγραφε ‘για το συρτάρι του γραφείου’ του, δηλαδή με ελάχιστες ή καθόλου ελπίδες δημοσίευσης; Η δουλειά ήταν ανέκαθεν το καταφύγιό του και ίσως η δημιουργία ενός λογοτεχνικού κόσμου – ακόμα κι αν πρόκειται για τον ζοφερό κόσμο του Τουλάγεφ – ήταν γι’ αυτόν ένα είδος άμυνας απέναντι στον κόσμο που κατέρρεε γύρω του και στη δική του επισφαλή θέση μέσα σ’ αυτόν».

Κατερίνα Σχινά

Advertisements

Ιουνίου 20, 2007

ΒΙΒΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 1:40 μμ

Την ερχόμενη εβδομάδα η «Βιβλιοθήκη» θα κάνει τις προτάσεις της για τα βιβλία του καλοκαιριού. Γράψτε μας τι θα προτείνατε εσείς και γιατί. Γράψτε μας τι σας άρεσε, για ποιον λόγο σας άρεσε, καθώς και τι περισσότερο ή τι λιγότερο θα θέλατε από αυτό που έχετε διαβάσει. Γράψτε μας ακόμη τι θα θέλατε να διαβάσετε. Συμπεριλάβετε, αν θέλετε, στις επιλογές σας και βιβλία που δεν ανήκουν στην εκδοτική επικαιρότητα – βιβλία που εκπροσωπούν για σας διαχρονικές αναγνώσεις.

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου 

Ιουνίου 13, 2007

14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2007: 100 ΧΡΟΝΙΑ ΡΕΝΕ ΣΑΡ

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 5:56 μμ

Ο Ρενέ Σαρ γεννήθηκε πριν από εκατό χρόνια, στις 14 Ιουνίου 1907. Είναι ένας ποιητής που αγαπώ, μολονότι συνεχώς μου διαφεύγει. Λίγο μεταφρασμένος στην Ελλάδα – από τον Σωτήρη Γουνελά και την Κ. Τρακάκη (Το δέντρο είναι που βλέπει, εκδ. Αρμός), από τον Σωκράτη Ζερβό (Αδέσποτο σφυρί, εκδ. Εστία), από τον Νίκο Λεβέντη, από τον Αντώνη Ζέρβα (πλάι στον Μαλλαρμέ, τον Ζακόμπ, τον Πονζ, τον Σελίν, τον Μπονφουά, εκδ. Μελάνι) από τον Γ. Θέμελη σε μια συλλογή που κυκλοφόρησε στη Θεσσαλονίκη και σήμερα είναι εκτός εμπορίου.

Ο Σαρ γράφει μια ποίηση αντισυμβατική, τόσο μορφικά όσο και ηθικά, μια ποίηση που ενθρονίζει την επιθυμία στο κέντρο της ποιητικής έμπνευσης. Αλλά ταυτόχρονα στοχάζεται και σχολιάζει, με μια μετα-ποιητική, θα την λέγαμε, διάθεση, τους εσωτερικούς νόμους τους ποιηματος, την εμπειρία της ποιητικής γραφής, τη λειτουργία του ποιητή. «Φανέρωση της ποίησης, ποίηση της ποίησης», ονόμασε το έργο του Σαρ ο Μωρίς Μπλανσό – κι ίσως αξίζει, σαν συνέχεια αυτής της πολυπλόκαμης περί ποιήσεως συζήτησης που καλά κρατεί, να παραθέσω μερικούς αφορισμούς του Σαρ για την ποίηση, όπως τους μετέφρασε στο 19ο τεύχος του περιοδικού «ΠΟΙΗΣΗ» (Άνοιξη-Καλοκαίρι 2002)  ο Χάρης Ε. Ράπτης.

  • Η ποίηση είναι απ’ όλα τα καθάρια νερά εκείνη που αργοπορεί λιγότερο στην ανταύγεια των γεφυριών της. Ποίηση, η μέλλουσα ζωή στο εσωτερικό του αναπροσδιορισμένου ανθρώπου.
  • Το ποίημα είναι ο εκπληρωμένος έρωτας της επιθυμίας που παρέμεινε επιθυμία.
  • Να είσαι ποιητής σημαίνει να ορέγεσαι μια δυσφορία που η ανάλωσή της, ανάμεσα στις δίνες της ολότητας των πραγμάτων που υπάρχουν και που προαισθάνεσαι, προκαλεί, τη στιγμή που κλείνει, την ευδαιμονία.
  • Μάγος της ανασφάλειας, ο ποιητής δεν έχει παρά θετές ικανοποιήσεις. Στάχτη πάντα ατελέσφορη.
  • Η εμπειρία που η ζωή διαψεύδει, αυτή που ο ποιητής προτιμά.
  • Ποιητές, τέκνα του κώδωνος κινδύνου.
  • Η ποίηση ζει από αέναη αϋπνία.
  • Στην ποίηση, δεν κατοικούμε παρά τον τόπο που αφήνουμε, δεν δημιουργούμε παρά το έργο απ’ το οποίο αποσπώμαστε, δεν εξασφαλίζουμε τη διάρκεια παρά καταλύοντας τον χρόνο.

Y.Γ. Σπεύδω, έστω και αργά, να αποκαταστήσω μια παράλειψη, την οποία επισήμανε πριν από μέρες φίλη, αλλά τότε άφησα ασχολίαστη. Απαριθμώντας τις λίγες μεταφράσεις ποιημάτων του Σαρ που έχουμε στη γλώσσα μας, μου διέφυγε το συλλογικό έργο «Αργά-Έργα», που γράφτηκε από κοινού από τον Μπρετόν, τον Ελυάρ και τον Σαρ και το οποίο μετέφρασε πρόσφατα ο Σωτήρης Λιόντος (εκδ. ‘Υψιλον). Ας σημειώσω ότι το βιβλίο ήταν ένα από τα τρία υποψήφια για το βραβείο μετάφρασης  του ΕΚΕΜΕΛ (από τα γαλλικά). Σε μια από τις πολλές περιηγήσεις μου στο διαδίκτυο, μάλιστα, έπεσα πάνω σε στην ιστοσελίδα της Υπερρεαλιστικής Ομάδας της Αθήνας (στην οποία δραστηριοποιείται ο Λιόντος) όπου μεταξύ άλλων διάβασα ένα παλιό (1945) αλλά καθόλου παλιωμένο κείμενο του Μπενζαμέν Περέ, μεταφρασμένο, ήδη από το 1960, από τον Μανόλη Λαμπρίδη.

Κατερίνα Σχινά

Ιουνίου 11, 2007

Η ΑΠΟΣΤΗΘΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 12:56 μμ

Πολύ ερεθιστικά όντως όσα γράφτηκαν για τη δυναμική της αποστήθισης της ποίησης. Θέλω μόνο να υπενθυμίσω πόσο ρόλο παίζει η αποστήθιση της σύγχρονης (της νεωτερικής) ποίησης ως προς την επικοινωνία του αναγνώστη τόσο με τον ρυθμό όσο και με το βαθύτερο πνεύμα της. Και τούτο γιατί στην ποίηση του μέτρου και της ομοιοκαταληξίας (στην ποίηση, με άλλα λόγια, την οποία κάπως καταχρηστικά ονομάζουμε προσωδιακή) ο αναγνώστης έχει τη δυνατότητα, λόγω της μνημοτεχνικής την οποία εφαρμόζει ο ποιητής, να αποστηθίσει κάποιους στίχους χωρίς να έλθει κατ’ ανάγκην σε εδραία επαφή με το νόημα και τον ρυθμό. Αντιθέτως, στον ανομοιoκατάληκτο και συχνά εκτενή (κάποτε και εσκεμμένα αφηγηματικό) στίχο, η αποστήθιση προϋποθέτει έντονη κινητοποίηση και συμμετοχή από την πλευρά του δέκτη – τουτέστιν σύμπραξη και μέθεξη. Και αυτό, βεβαίως, είναι το πιο σημαντικό. 

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου

Ιουνίου 7, 2007

O ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ;

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 4:53 μμ

Να, λοιπόν, που η ποίηση δεν είναι ακριβώς περιθωριοποιημένη. Αν μία και μόνο ερώτηση για τη δύναμη και τον τρόπο της λειτουργίας της ανεβάζει τόσο τον αριθμό και τη θερμοκρασία των απαντήσεων, τότε το παιχνίδι όχι μόνο δεν είναι χαμένο γι αυτήν, αλλά, ενδεχομένως, μόλις τώρα αρχίζει. Σκέφτομαι, όμως, παράλληλα, πως σε ορισμένες τουλάχιστον εκδοχές της υπεράσπισής της εξακολουθεί να μυθοποιείται και να ιεροποιείται: ένας τόπος ιερός και απαραβίαστος, στον οποίο οφείλουμε να προσερχόμαστε με δέος, ταπεινότητα και ευλάβεια. Μήπως, ωστόσο, πρέπει να δούμε την ποίηση με λιγότερο θεολογικούς όρους και να επενδύσουμε στα όντως σπουδαία αγαθά της; Μήπως η ποίηση δεν είναι ένα πεδίο για δεοντολογίες και καθηκοντολογίες, αλλά, αντιστρόφως, μια σφαίρα στην οποία μπορεί να παίξουν η απόλαυση και οι αισθήσεις, η χαρά και η διασκέδαση, ο λυγμός και το πένθος ή η περιπλάνηση και το όνειρο; Μήπως, με άλλα λόγια, η ποίηση έχει έναν εντελώς υλικό και ζωϊκό (σχεδόν σωματικό χαρακτήρα), που δεν χρειάζεται να χαραμίζεται ντυμένος στα άμφια του ιερού;  

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου

Blog στο WordPress.com.