Βιβλιοθήκη της «Ελευθεροτυπίας»

Ιουνίου 7, 2007

O ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ;

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 4:53 μμ

Να, λοιπόν, που η ποίηση δεν είναι ακριβώς περιθωριοποιημένη. Αν μία και μόνο ερώτηση για τη δύναμη και τον τρόπο της λειτουργίας της ανεβάζει τόσο τον αριθμό και τη θερμοκρασία των απαντήσεων, τότε το παιχνίδι όχι μόνο δεν είναι χαμένο γι αυτήν, αλλά, ενδεχομένως, μόλις τώρα αρχίζει. Σκέφτομαι, όμως, παράλληλα, πως σε ορισμένες τουλάχιστον εκδοχές της υπεράσπισής της εξακολουθεί να μυθοποιείται και να ιεροποιείται: ένας τόπος ιερός και απαραβίαστος, στον οποίο οφείλουμε να προσερχόμαστε με δέος, ταπεινότητα και ευλάβεια. Μήπως, ωστόσο, πρέπει να δούμε την ποίηση με λιγότερο θεολογικούς όρους και να επενδύσουμε στα όντως σπουδαία αγαθά της; Μήπως η ποίηση δεν είναι ένα πεδίο για δεοντολογίες και καθηκοντολογίες, αλλά, αντιστρόφως, μια σφαίρα στην οποία μπορεί να παίξουν η απόλαυση και οι αισθήσεις, η χαρά και η διασκέδαση, ο λυγμός και το πένθος ή η περιπλάνηση και το όνειρο; Μήπως, με άλλα λόγια, η ποίηση έχει έναν εντελώς υλικό και ζωϊκό (σχεδόν σωματικό χαρακτήρα), που δεν χρειάζεται να χαραμίζεται ντυμένος στα άμφια του ιερού;  

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου

Advertisements

11 Σχόλια »

  1. Να αντιστρέψω λίγο τον ενδιαφέροντα συλλογισμό?
    Το απτό, το καθημερινό, το γήινο έχουν την ιερότητα του πραγματικού. Απλώς, σκέφτομαι, ίσως να έχουμε χάσει λίγο (ή πολύ) την αίσθηση αυτής της ιερότητας. Της μυσταγωγίας του απλού. Κι η ποίηση είναι η αποθέωση της απλότητας, της καθαρότητας, της διαύγειας. Ή τουλάχιστον πρέπει να είναι. Η διαστρεβλωμένη αντίληψη που έχει σχηματιστεί για ελεφάντινους πύργους και ακατάληπτα σχήματα ίσως να οφείλεται στην παρανόησή της, πρώτα και κύρια από αυτούς που την διακονούν(?) Τα ριζωμένα στη γη και στη συνείδηση λόγια δεν μπορούν παρά να αγγίζουν τον καθένα στο συνειδητό ή στο ασυνείδητο κομμάτι του εαυτού του. Άλλωστε την ίδια λειτουργία έχει και ο επαναλαμβανόμενος, γι’ αυτό μυστηριακός, λατρευτικός λόγος. Από στόμα σε στόμα κι από επανάληψη σε επανάληψη ο λόγος παίρνει διαστάσεις εσωτερικής δύναμης. Αλλά. Αυτό μπορεί και πρέπει να έχει αξία όταν ανταποκρίνεται στην ζωντανή, στην πιο ερωτική πλευρά του κόσμου μας. Δηλαδή στην αλήθεια του. Διαφωνούμε συμφωνώντας… Έχει κι αυτό την…ιερότητά του!

    Σχόλιο από ioeu — Ιουνίου 7, 2007 @ 7:35 μμ | Απάντηση

  2. Έτσι το είδα γραμμένο προχτές μόνο που αντί για ποίηση έγραφε θέατρο. Υπέγραφε η Μιμή Ντενίση…

    Ξέρω ποιός τα θέλει αυτά, αλλά δεν μου λέτε και πότε καταλάβατε οτι όσα γράφει είναι της πλάκας…:)

    Σχόλιο από ftou — Ιουνίου 7, 2007 @ 9:18 μμ | Απάντηση

  3. Θεολογικός χαρακτήρας; Τι είναι αυτό; Η ποίηση είναι μια τέχνη όπως όλες, που απαιτεί από όποιον τη διαλέγει σκληρή δουλειά, προσπάθεια να απομακρυνθεί από όσα έχουν ήδη ειπωθεί, πάλη συνεχή με τη γλώσσα. Δεν υπάρχει μούσα που να μιλάει στον ποιητή, ούτε αυτό το πράγμα που μερικοί το λένε έμπνευση. Ίσως μια έκλαμψη, στην αφετηρία, μια ιδέα, κι ύστερα αγώνας με το υλικό. Για μας τους αναγνώστες, σίγουρα η απόλαυση είναι αισθητηριακή, αλλά κυρίως πνευματική. Δεν αρκεί η μουσική – πρέπει το ποίημα να έχει κάτι να μας πει. Σήμερα, μάλιστα, ίσως μπορεί να συνοψίσει καλύτερα τις απαιτήσεις του νου.

    Σχόλιο από elias — Ιουνίου 8, 2007 @ 10:16 πμ | Απάντηση

  4. Κάτι που με εξέπληξε την ίδια πολύ: Πρόσφατα, σε ένα πανεπιστημιακό μάθημα, ζήτησα απ’ τους φοιτητές (σε μη φιλολογικό τμήμα!) να διαβάσουν όσο πιο θεατρικά μπορούσαν και αν είναι δυνατόν να προσπαθήσουν να αποστηθίσουν (ναι, ναι να αποστηθίσουν!) κάποιο ποίημα απ’ το Requiem της Αχμάτοβα σε μετάφραση του αγαπημένου Άρη Αλεξάνδρου – ό,τι θα άρεσε στον καθένα πιο πολύ. Η εμπειρία ήταν εκπληκτική: Συμμετείχαν στην αρχή με περιέργεια και απορία. Σε λίγο είχαν σκύψει όλοι πάνω απ’ το Requiem για να βρουν τι τους άρεσε περισσότερο, το έριξαν στη συζήτηση, έγιναν οι «παρουσιάσεις», οι κρίσεις. Πρωτόγνωρο, όταν συνήθως βρίσκεσαι μπροστά από σιωπηλά, αμέτοχα πρόσωπα. Η ποίηση, έχω την αίσθηση, τους έδωσε την ευκαιρία να χρησιμοποιήσουν επιτέλους μια άλλη γλώσσα, πιο συμπυκνωμένη, να αφουγκραστούν (όχι να δουν σε εικόνες όπως έχουν συνηθίσει) τον πόνο της Αχμάτοβα. Η απαγγελία/αποστήθιση τους έκανε να νιώσουν τον ρυθμό, και να δημιουργήσουν ένα άλλο είδος εικόνας – γλωσσικής, μεστής, άμεσης. Έχω την εντύπωση ότι η συνάντηση ήταν για όλους μας μια ευκαιρία για έξοδο απ’ τον τυποποιημένο, καλο-συγυρισμένο, συχνά ακατανόητο και εν τέλει ανούσιο πεζό λόγο της καθημερινότητας, μια ευκαιρία για μια άλλου είδους συμμετοχή.
    Δεν έχω καταλήξει ακόμα σχετικά με το αν εγκρίνω ή όχι την αποστήθιση της ποίησης. Τείνω όμως να αναθεωρήσω την μέχρι τώρα αποστροφή μου στο «να μάθει κανείς το ποίημα απέξω».
    Η ιδέα προήλθε από κάποιο σχόλιο του Chomsky για τη σπουδαιότητα της αποστήθισης. Αυτό το σχόλιο μου θύμισε πώς στα απομνημονεύματά της για το γκούλαγκ η Natalya Ginzburg ανέφερε πώς τα ποιήματα που οι κρατούμενες απάγγελναν η μια στην άλλη τις «κράτησαν». Πρόσφατα έπιασα τον εαυτό μου να περπατάω στο χάος ενός κεντρικού αθηναϊκού δρόμου και να απαγγέλλω, χωρίς να το θέλω, κάποιους στίχους που επιτέλους είχα αποστηθίσει. Χωρίς να θέλω να ζητήσω από την ποίηση την οποιαδήποτε εξυπηρέτηση πέρα απ’ την καθαρά αισθητική απόλαυση, αναρωτιέμαι μήπως τελικά ακόμα και σήμερα η ποίηση μπορεί να μας «κρατήσει». Η εμπειρία απ’ το μάθημα αυτό ήταν πολύ ελπιδοφόρα – άναψαν τσιγάρα, έλαμψαν μάτια, ζητήθηκε περαιτέρω βιβλιογραφία, η συζήτηση συνεχίστηκε και εκτός αίθουσας (μικρά θαύματα αυτά για όσους διδάσκουν σήμερα).

    Σχόλιο από Alexandra Ioannidou — Ιουνίου 8, 2007 @ 7:29 μμ | Απάντηση

  5. Θα έλεγα ότι η ποίηση είναι μεγαλειώδης όταν ακριβώς ΕΙΝΑΙ σωματική. Και τότε ακριβώς είναι ιερή. Αλλά επίσης θα έλεγα ότι το ίδιο συμβαίνει με κάθε μορφής γραφή (που θέλει να λέγεται δημιουργική). Η αλήθεια βγαίνει απ’ τα σπλάχνα. Από τα πιο ταπεινά ένστικτα. Και τι περίεργο. Αυτό είναι που την κάνει ιερή.

    Σχόλιο από Λεία Βιτάλη — Ιουνίου 8, 2007 @ 7:38 μμ | Απάντηση

  6. Συμφωνώ με την κυρία Ιωαννίδου ως προς τη δυναμική της αποστήθισης. Είναι μια πράξη προσεταιρισμού, κατάκτησης του ποιήματος. Το κατακυριεύεις και το φέρεις μέσα σου. Το κατανοείς καλύτερα έτσι, γιατί έχεις ενσωματώσει την ρυθμική του αγωγή, έχεις εμπεδώσει το περιεχόμενό του. Θυμίζω τον Στάινερ που έχει επανειλημμένα τονίσει τη δύναμη της αποστήθισης.

    Σχόλιο από Matina Irioti — Ιουνίου 9, 2007 @ 7:46 πμ | Απάντηση

  7. Εξαιρετική η παρατήρηση, μέσα σε λίγες γραμμές, για τη θέση και την αντιμετώπιση της ποίησης. Αν απεκδυθεί τα άμφια του ιερού και του απαραβίαστου, τότε ίσως απελεύθερα θα μπορούμε όλοι και όλες μας να την προσεγγίσουμε, όχι με τον «ανίερο» τρόπο βέβαια μιας στείρας ανάγνωσης αλλά ως σώμα προς τέρψη και εγκόλπωση… Αν η ποίηση παραμείνει χώρος άβατος, τότε ποιος θα πάρει απ’ το ράφι του τους ποιητές…;

    Σχόλιο από Dimitris Athinakis — Ιουνίου 10, 2007 @ 4:19 μμ | Απάντηση

  8. Μήπως θα ήταν καλύτερο να γράφαμε ποίηση αντί να προσπαθούμε να αναλύσουμε, να σχολιάσουμε, να κοσκινίσουμε την ποίηση; Όπως και στην Ελληνιστική περίοδο, έχω την αίσθηση ότι και σήμερα – ας πούμε από τη δεκαετία του ’50 και ύστερα-, η απουσία δημιουργικής και πρωτότυπης σκέψης έχει ως συνέπεια στρατιές από ερμηνευτές και σχολιαστές να κυριαρχούν στην πνευματική ζωή. Ο x σχολιάζει π.χ. τον Σεφέρη, ο ψ θα σχολιάσει τι είπε ο x για τον Σεφέρη και κάποια στιγμή θα μας προκύψει κι ένας z που θα κατακεραυνώσει τον ψ και θα επιχειρήσει να υπερασπιστεί τον x επικαλούμενος την ερμηνεία του z.

    Σχόλιο από gerasimos — Ιουνίου 10, 2007 @ 8:30 μμ | Απάντηση

  9. Καλημέρα. Καλοτάξιδο το μπλογκ της Βιβλιοθήκης που έρχεται να συμπληρώσει μια, έτσι κι αλλιώς, όμορφη προσπάθεια. Συμφωνώ πως πρέπει να ρίξουμε όλων των ειδών τα συρματοπλέγματα γύρω από τις Τέχνες, να τις κάνουμε πιο προσιτές στον οποιοδήποτε. Η αληθινή ποίηση δεν έχει ανάγκη από τέτοια βαρίδια. Εξάλλου δέος μπορεί να υπάρξει και σε κάτι τόσο ανθρώπινο όπως η επαφή δύο χεριών, ο φόβος, η παραδοχή της ανθρώπινης αδυναμίας.

    Σχόλιο από Enter — Ιουνίου 11, 2007 @ 6:39 πμ | Απάντηση

  10. Ναι, Γεράσιμε, αυτό συμβαίνει ίσως με τις φιλολογικές σπουδές και τον χώρο της θεωρίας. Όμως γύρω μας γράφεται πολλή και καλή ποίηση. Όχι μονάχα από τους παλιούς. Μετά από την καμπή της δεκαετίας του ’80-90, τότε που πολλοί πρώην ποιητές το έριξαν στην πεζογραφία, βλέπω νέους να επιστρέφουν και να εκφράζονται ποιητικά με πολύ φρέσκο και ιδιαίτερο τρόπο.

    Σχόλιο από campia — Ιουνίου 15, 2007 @ 6:20 μμ | Απάντηση

  11. Αγαπητέ Βαγγέλη
    Πράγματι η ποίηση πρέπει να είναι όπως λες «απόλαυση,χαρά,διασκέδαση,λυγμός και πένθος ή περιπλάνηση και όνειρο».
    Αρκετά μας κούρασαν και μας ταλαιπώρησαν τα ακατανόητα (τελικώς ανόητα)εγκεφαλικά κατασκευάσματα.Η ποίηση πρέπει να είναι κατανοητή, να μιλάει στην καρδιά και στο μυαλό του αναγνώστη.

    Σχόλιο από Γιάννης Παππάς — Απρίλιος 13, 2008 @ 8:27 πμ | Απάντηση


RSS feed for comments on this post. TrackBack URI

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Blog στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: