Βιβλιοθήκη της «Ελευθεροτυπίας»

Σεπτεμβρίου 27, 2007

ΓΙΑ ΠΟΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ;

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 8:37 πμ

Η οριστική απόσυρση του βιβλίου της Ιστορίας της Στ΄Δημοτικού σηματοδοτεί αναμφίβολα τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται η ελληνική κοινωνία, στην πλειονότητά της, την ιστορία. Ανεξάρτητα από το πώς αποτιμά κανείς το συγκεκριμένο εγχειρίδιο, έχει ενδιαφέρον να σταθούμε στο επιχείρημα των περισσότερων πολέμιων του βιβλίου, που έχει να κάνει με τη «ζώσα μνήμη» – τη μνήμη, για παράδειγμα, της Μικρασιατικής καταστροφής. «Δεν θα υποκύψουμε στη λήθη», ακούσαμε να διατρανώνουν σε κάθε τόνο όσοι εξεγέρθηκαν με την, ομολογουμένως ατυχή, διατύπωση περί «συνωστισμού» στο λιμάνι της Σμύρνης.

Κανείς ιστορικός δεν θα παραναγνώριζε τη λεπτή νοητική και ψυχική διεργασία την οποία συνιστά η διαλεκτική της ιστορίας και της μνήμης (ή των μνημών, για να είμαστε ακριβέστεροι). Ωστόσο, είναι προτιμότερος ένας βαθύς στοχασμός πάνω στις σχέσεις τους παρά η αντιπαράθεσή τους σε μάχες από τις οποίες η γνώση αναπόφευκτα θα βγει ζημιωμένη. Αυτήν την λυσσώδη αντιπαράθεση παρακολουθήσαμε πρόσφατα και νομίζουμε ότι θα άξιζε να δώσουμε λίγο χώρο σε μια νηφάλια αντιμετώπιση του φαινομένου. Θα θέλαμε τις απόψεις σας πάνω στην ουσία του βιβλίου και όχι πάνω στο πολιτικό ζήτημα που προκάλεσε η θλιβερή σπουδή της κυβέρνησης να το αποσύρει αναξιολόγητο, υποκύπτοντας στις πιέσεις των άκρων. Προς τούτο, παραθέτουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το μόλις εκδομένο βιβλίο «Προσεγγίζοντας το Ολοκαύτωμα στο ελληνικό σχολείο», μια σειρά διδακτικών προσεγγίσεων στο μοναδικό αυτό ιστορικό γεγονός, την οποία επεργάστηκε ομάδα ιστορικών με επικεφαλής τον Γιώργο Κόκκινο. Γράφει ο Κόκκινος στην εισαγωγή του:

«Στη σημερινή ιστορική συγκυρία, η γνωριμία των παιδιών και των νέων με την Ιστορία στη διττή μορφή της, τόσο της γνώσης των γεγονότων και των βιωμάτων των ανθρώπων του παρελθόντος όσο και της αφηγηματικής τους αναπαράστασης και της ερμηνευτικής τους σημασιοδότησης (…),  γενικότερα η διαθεσιμότητα και η ικανότητα των παιδιών και των νέων να πλοηγούνται στον ιστορικό χρόνο προσδίδοντάς του νόημα με τη χάραξη νοερών διαδρομών, δεν επιτυγχάνονται αποκλειστικά και μόνο μέσω του σχολικού μηχανισμού, αλλά και με επικοινωνιακούς διαύλους, όπως τα πολιτικά κόμματα, η Εκκλησία, τα ΜΜΕ, ο κινηματογράφος, η τηλεόραση, το Διαδίκτυο και γενικότερα η Δημόσια Ιστορία, η πολιτισμική βιομηχανία και η πολιτιστική τεχνολογία, που στο σύνολό τους συγκροτούν τους μηχανισμούς και τις μορφές της μαζικής ιστορικής επικοινωνίας διαμορφώνοντας από κοινού με την ιστορική εκπαίδευση το πλαίσιο, τις ορίζουσες και τις σημασιοδοτήσεις της ιστορικής κουλτούρας.

Αν και η μαζική κουλτούρα, η πολιτισμική βιομηχανία και η πολιτιστική τεχνολογία δε διεκδικούν την αποκλειστικότητα στην αποθάρρυνση κάθε προσπάθειας εμβάθυνσης και κριτικής προσέγγισης του παρελθόντος, αποσκοπώντας μάλλον, όπως άλλωστε και οι ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους, στην ιδεολογική χειραγώγηση μέσω της επιλεκτικής αναφοράς στο παρελθόν, της μυθοποίησης και της συγκρότησης συμπαγούς συλλογικής ταυτότητας, παρά ταύτα δεν μπορεί να αμφισβητηθεί η μοναδικότητά τους στην «αισθητοποίηση» του παρελθόντος, στον μετασχηματισμό δηλαδή επιλεγμένων του όψεων σε κερδοφόρο θέαμα που κατά κανόνα εξυπηρετεί έμμεσα την κοινωνικοπολιτική συμμόρφωση και τον ιδεολογικό έλεγχο και σπανίως την κριτική εγρήγορση. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι μηχανισμοί και οι μορφές ιστορικής επικοινωνίας, αν εξαιρέσουμε θύλακες-δίκτυα μόνο της ακαδημαϊκής ιστοριογραφίας, των εκπαιδευτικών θεσμών, των ΜΜΕ και της πολιτιστικής τεχνολογίας, είτε αποδύονται στην κατασκευή γενεαλογικών σχημάτων αδιάσπαστης εθνολογικής και πολιτισμικής συνέχειας είτε διαχειρίζονται ιστορικούς μύθους εργαλειοποιώντας το παρελθόν για να εξυπηρετήσουν ιδεολογικές σκοπιμότητες, είτε δημιουργούν έναν άκριτο παροντισμό, που ομογενοποιεί και τεμαχίζει αυθαίρετα τον ιστορικό χρόνο, κάνοντας το παρόν να φαντάζει αυτονόητο, είτε, τέλος, δημουργούν μαζικά αντανακλαστικά εξιδανίκευσης του παρελθόντος (…)»

Τοποθέτηση που φαντάζει εξαιρετικά επίκαιρη, αν αναλογιστεί κανείς το πώς αντιμετώπισαν το επίμαχο βιβλίο τα ΜΜΕ, οι πολιτικοί, η Εκκλησία, και αν αναλύσει τον τρόπο με τον οποίο έδειξαν να αντιλαμβάνονται τις σχέσεις ιστορίας και μνήμης. Περιμένουμε τα σχόλιά σας.

Κατερίνα Σχινά

Σεπτεμβρίου 19, 2007

ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ, ΤΟ ΜΑΚΡΙΝΟ ΜΕΞΙΚΟ ΚΑΙ Ο ΚΑΡΛΟΣ ΦΟΥΕΝΤΕΣ

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 3:48 μμ

Επιστροφή στα δικά μας μετά από πυρκαγιές και εκλογές, που μας έκαναν να νιώσουμε πως μια συζήτηση περί βιβλίων, όσο συγκεκριμένη κι αν την κάναμε, θα ήταν κάπως εκτός τόπου και χρόνου. Αλλά στο μετεκλογικό τοπίο ας μη βιαστούμε να χάσουμε την επαφή μας με τις εκλογές, που ήδη διαμορφώνουν ένα τοπίο εξαιρετικά έντονων ζυμώσεων. Κι επειδή όλο αυτό το διάστημα έγινε μεγάλη και συνεχής κουβέντα για τον ρόλο του κράτους και τη σημασία της δημόσιας διοίκησης στην πολιτική (κουβέντα που εκ των πραγμάτων θα μείνει για μεγάλο διάστημα στην επικαιρότητα), προσέξετε, αν δεν το έχετε πάρει κιόλας είδηση, ένα κατ’ εξοχήν πολιτικό μυθιστόρημα του Κάρλος Φουέντες, που κυκλοφόρησε πριν από μερικούς μήνες από τις εκδόσεις «Άγρα» με τίτλο «Το κάθισμα του αετού» (μετάφραση -πολύ καλή- Κρίτων Ηλιόπουλος). Έγραφα πριν από πολύ λίγο καιρό στο «7» της «Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας» πως ο συγγραφέας, που, ας μην το ξεχνάμε, είναι γόνος διπλωματικής οικογένειας, συμπυκνώνει σε αυτό το δαιμόνια επιστολικό μυθιστόρημα τα πιο κρίσιμα πολιτικά προβλήματα του σύγχρονου Μεξικού. Προβλήματα που ξεκινούν από την ασυγκράτητη διαπλοκή και τη ραγδαία -εσωτερική και εξωτερική- φθορά των κομμάτων και φτάνουν μέχρι τους εξοντωτικούς διαγκωνισμούς στους σκοτεινούς διαδρόμους του κράτους και στα σκοτεινά δωμάτια της πάσης φύσεως γραφειοκρατίας. Κάτι, βεβαίως, μπορεί να μας θυμίζουν όλα αυτά, αν και, σίγουρα, όχι με τους τόσο σκληρούς όρους του Φουέντες – ίσως, περισσότερο, για τα καθ’ ημάς, με τους όρους μιας παρατεταμένης μαύρης κωμωδίας.  Περιμένουμε τα σχόλιά σας -πολιτικά και λογοτεχνικά- και όχι μόνο, εννοείται, για το έργο του Φουέντες.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.