Βιβλιοθήκη της «Ελευθεροτυπίας»

Οκτώβριος 5, 2007

ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΗ

Filed under: Uncategorized — vivliothiki @ 6:21 πμ

 Ανέκαθεν είχα την περιέργεια να διακρίνω τους τίτλους των βιβλίων που γέμιζαν τις βιβλιοθήκες μπροστά στις οποίες κατά κανόνα φωτογραφίζονταν, ή επέλεγαν να μιλήσουν στις τηλεοπτικές συνεντεύξεις τους, οι πολιτικοί (το ότι εσχάτως η βιβλιοθήκη φαίνεται να έχει εκπέσει, υποκαθιστάμενη από φόντο υψηλών εικαστικών προδιαγραφών, είναι, και αυτό, σημείο των καιρών* κάποτε, το στήσιμο μπροστά στη βιβλιοθήκη λειτουργούσε ως εκδήλωση πνευματικής ρώμης, στοχαστικού βάθους, δίψας για ενημέρωση – σήμερα, το εικαστικό περιβάλλον μάλλον δηλώνει ευπειθή προσαρμογή στις επιταγές του χρηματιστηρίου της τέχνης). Η ίδια περιέργεια με έσπρωχνε να διατρέχω τους τίτλους που, συνήθως κάθε Πρωτοχρονιά, μπροστά στις τηλεοπτικές κάμαρες ή στα ειδικά ρεπορτάζ των εφημερίδων, προβάλλουν ως αναγνωστικές τους επιλογές στελέχη της εκάστοτε κυβέρνησης, βουλευτές και αρχηγοί κομμάτων. Θα άξιζε να τις αναλύσει κάποτε κανείς – είναι ενδεικτικές του ευκαιριακού χαρακτήρα της σχέσης τους με το βιβλίο.

Εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων (οι οποίες, κατά κανόνα, βρίσκονται προς τα αριστερά) οι πολιτικοί δεν είναι φιλαναγνώστες – μερικοί μάλιστα φαντάζομαι ότι θα θεμελίωναν αυτή τους τη στάση, αντιπαραθέτοντας τους αργούς ρυθμούς που προϋποθέτει η ανάγνωση με την υπερδραστηριότητα της ενασχόλησης με την πολιτική. Πώς είναι δυνατόν, ενώ ο κόσμος τρέχει ολοταχώς προς το ανεξιχνίαστο μέλλον του, να προσκολλάται κανείς στους μακρόσυρτους αναγνωστικούς χρόνους; Η παλιά πράξη της ράθυμης ανάγνωσης ενός σοβαρού βιβλίου, έχει αποβεί ελεγειακή άσκηση. Ήδη από το 1950, ο Αμερικανός κριτικός Λάιονελ Τρίλινγκ σημείωνε ότι κυρίαρχη αντίληψη ανάμεσα στους πολιτικούς του καιρού του ήταν πως «υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη διανόηση και οφείλουμε να ταχθούμε με το μέρος της πραγματικότητας». Αν η πραγματικότητα σήμερα είναι εκείνη των συνεχών ερεθισμάτων και της διαμεσολαβημένης εμπειρίας, είναι προφανές ότι γενναιοδωρία προς τον στοχασμό (αλλά κυρίως προς την ακατάπαυστη παραγωγή αντιδιαστολών που αφορούν στον ανθρώπινο χαρακτήρα, στις αξίες, στα συναισθήματα, την οποία γεννά η λογοτεχνία) είναι πάρα πολύ δύσκολο να υπάρξει.

Το φαινόμενο, βέβαια, δεν είναι μόνο ελληνικό. Πριν από δέκα περίπου χρόνια, ο Λόρδος Roy Jenkins, μέλος του βρετανικού κοινοβουλίου και βιογράφος ασχολήθηκε με τους πολιτικούς και τις αναγνωστικές τους συνήθειες, με επίκεντρο τον ανάδοχο του σύγχρονου πολιτικού φιλελευθερισμού William Ewart Gladstone, τέσσερις φορές πρωθυπουργό της Βρετανίας, εμβληματική μορφή της βικτωριανής περιόδου. Δεν έχει τόση σημασία να αναφερθούμε στην ιδιωτική βιβλιοθήκη των 20.000 τόμων του Γκλάντστοουν (ναι, είναι ο γνωστός μας φιλέλληνας Γλάδστων), η οποία δεν περιείχε μονάχα τους Έλληνες κλασικούς ή βιβλία θεολογίας και θρησκευτικής ιστορίας στην οποία και αφοσιώθηκε ο Βρετανός πολιτικός αφότου έχασε την πρωθυπουργία το 1874, αλλά και πολλούς δημοφιλείς συγγραφείς του καιρού του, από την Έλιοτ και τον Τρόλοπ ως τον Ντίκενς, την Ώστιν και τις αδελφές Μπροντέ. Ούτε στην παρατήρηση του Τζένκινς ότι ο φιλελληνισμός του Γκλάντστοουν προέκυψε «από μια ζωή αφοσιωμένη στην ανάγνωση, χτισμένη αργά-αργά, όπως ένας σταλαγμίτης». Το ενδιαφέρον των επισημάνσεων του Τζένκινς έγκειται στην αντιπαράθεση πολιτικών όπως ο Θεόδωρος Ρούσβελτ και ο Γούντροου Γουίλσον, «πρωταθλητές στην ανάγνωση και τη συγγραφή» με εκείνους που δεν «άνοιγαν βιβλίο», όπως ο 30ος πρόεδρος των ΗΠΑ Calvin Cooligde (1872-1933) και ο διάδοχός του Herbert Hoover, διαβόητος λόγω της προεδρίας του κατά τη διάρκεια του μεγάλου κραχ του 1929. Όπως και το διακριτικό, υπόγεια σαρκαστικό, σχόλιό του, με το οποίο υπέσκαψε τη φήμη του φιλαναγνώστη που περιέβαλε τον Τζων Φ. Κένεντυ: «Του άρεσε να πληροφορείται περί τα βιβλία». Δεν νομίζω ότι θα ήμουν άδικη, αν απέδιδα αυτή τη στάση και στην πλειονότητα των Ελλήνων «φιλαναγνωστών» πολιτικών.    

ΚΑΤΕΡΙΝΑ  ΣΧΙΝΑ                                  

Advertisements

Blog στο WordPress.com.